Granica

ESTONIA, LITWA, ŁOTWA
Obywatele polscy korzystają z prawa do swobodnego przepływu osób w ramach Unii Europejskiej. Dokumentem podróży uprawniającym do bezwizowego wjazdu i pobytu do 90 dni jest dowód osobisty lub paszport.
Zgodnie z normą unijną obywatele RP nie podlegają ograniczeniom dotyczącym ilości zakupionych i przewożonych towarów, pod warunkiem, że są one przeznaczone do użytku osobistego, a nie na sprzedaż i nie przekraczają unijnych norm.
Podróżni przewożący przez granicę litewską lekarstwa zawierające substancje psychotropowe lub narkotyki, używane przez nich w celach leczniczych, powinni mieć przy sobie imienne zaświadczenie wydane na tę okoliczność przez właściwą placówkę zdrowia. Ilość takich lekarstw jest limitowana – na okres nie dłuższy niż 30 dni na terytorium Litwy.

ROSJA
Dokumentem podróży uprawniającym do wjazdu do Federacji Rosyjskiej jest paszport ważny co najmniej 6 miesięcy od daty wyjazdu oraz wiza jednokrotna zwykła turystyczna, która uprawnia do jednokrotnego przekroczenia granicy i pobytu w celach turystycznych przez okres nie dłuższy niż 20 dni. Wydawana jest na podstawie zaproszenia przy wjeździe do Rosji należy deklarować przewożone pieniądze oraz wartościowe przedmioty (biżuteria, telefony komórkowe, aparaty fotograficzne, kamery itp.) oraz dopilnować, aby celnik podpisał, ostemplował i zwrócił deklarację celną. Obowiązują ograniczenia wagowe i kosztowe wwożonego bagażu: jego waga nie może przekroczyć 35 kg, a wartość 65 tys. rubli (ok. 7 tys. zł). Przy wwozie, by uniknąć ewentualnych problemów, zaleca się deklarowanie kwot powyżej 1 tys. USD. Bez opłat celnych można wywozić: wyroby alkoholowe – 2l, papierosy – 200 szt., cygara – 50 szt., kawior – 250g. Wywóz ryb jesiotrowatych oraz ich przetworów jest zabroniony.
Przepisy wjazdowe i celne opracowano m.in. na podstawie informacji z MSZ.

Kuchnia

ESTONIA
Do narodowych specjałów należą np.: sernik z kminkiem i solą (korp) lub napój na bazie młodego piwa, miodu i śmietany podawany z dodatkiem białego sera (kahja). Napój ten przypomina staropolskie grzane piwo z serem, lecz zabielany jest śmietaną i słodzony miodem., co zgodne jest z tradycyjną kuchnią estońską, w której w ogóle nie używano cukru. Wszechobecny w kuchni estońskiej jest chleb; głównie żytni i gruboziarnisty – pszenny. Główne danie to na ogół kilka wersji pieczonej lub smażonej wieprzowiny. Dodatkami są kapusta i kartofle. Inną estońską specjalnością jest "czarny pudding" czyli po prostu kaszanka spożywana z takimi samymi dodatkami. Inne typowe dania to sült czyli po prostu galaretka wieprzowa oraz kama czyli drobna kasza z rozdrobnionym grochem zalana kwaśnym mlekiem. Estończycy lubią desery. Mogą to być owoce: jabłka, orzechy włoskie i orzechy laskowe. Produkuje się także domowe ciasteczka; spiralnie skręcone cynamonowe, płaskie imbirowe oraz w kształcie dużych ósemek "kringle" z dodatkiem kardamonu. Innym rodzajem deseru jest kasza manna gotowana z sokiem żurawinowym i zalana mlekiem. W Estonii występują 3 marki estońskiego piwa: "Saku", "A. le Coq" i Saaremaa". Z innych napojów alkoholowych doskonałe są owocowe giny oraz stołeczny likier „Vana Tallinn”.

LITWA
Kuchnia poszczególnych regonów Litwy bardzo się różni. Żmudzini jadają kasze, w tym z warzywami, przygotowują kastinys (danie ze śmietany utartej z masłem i przyprawami) oraz doskonałe potrawy z ziemniaków i innych warzyw. Mieszkańcy Ausztoty specjalizują się w przyrządzaniu potraw mącznych oraz potraw z ryb słodkowodnych. Rejon ten słynie także ze swojego piwa: w Ucianie i Poniewieżu znajdują się dwa największe browary. Rozpowszechniony jest czarny chleb żytni. Wileńscy piekarze wyrabiają aż 15 gatunków takiego chleba. Popularne dania: cepelinai – duże pyzy z tartych ziemniaków nadziewane mielonym mięsem wieprzowym, koldunai – rodzaj pierożków nadziewanych mięsem, kibiny – tradycyjna potrawa Karaimów: rodzaj pieroga z ciasta drożdżowego, wielkości ok. 10-15 cm, z farszem mięsnym, tradycyjnie z baraniny, ostatnio coraz częściej z wieprzowiny, chłodnik litewski, kindziuk – jest to bardzo twarda, dojrzewająca wędlina. Spośród napojów należy wymienić kwas chlebowy (gira), wytwarzany z czarnego, żytniego chleba i piwo. Koniecznie trzeba też pamiętać o przekąskach do piwa: smażonym chlebie z czosnkiem i wędzonych uszach, ryjkach i ozorkach wieprzowych.Z mocniejszych trunków najbardziej znane są litewskie nalewki: „Żalgiris” i Trejos Devynerios (Trzy dziewiątki - "999").

ŁOTWA
Łotwa przez długi czas była ubogim państwem, co odbiło się na sztuce kulinarnej tego kraju. Tradycyjna kuchnia łotewska jest chyba najmniej urozmaiconą i najbardziej oszczędną z kuchni europejskich. Tradycyjne dania opierają się głównie na rybach, ponieważ warzywa (oprócz płodów leśnych) zawsze były trudno dostępne. Potrawy Łotyszy są ciężkie, proste ale bardzo sycące. Na Łotwie wykorzystuje się wiele potraw mącznych i chleba, szczególnie żytniego i ciemnego razowca. Z resztek wyczarowuje się sałatki i zapiekanki, tak, aby nic się nie zmarnowało. Jeżeli do przyrządzania dań wykorzystuje się mięso to najczęściej jest ono wędzone. Podobna prostota i podporządkowanie praktycznemu podejściu do sztuki kulinarnej widoczna jest wśród zup, których zresztą Łotysze nie jedzą zbyt wiele. Zupy również są ciężkie, sycące i proste. Bardzo duża popularnością cieszy się zupa z chleba kukurydzianego i śmietany (maizes zupa). Łotysze jedzą dużo ryb, poławianych w Morzu Bałtyckim, a najważniejsza potrawa znad Zatoki Ryskiej to wędzone szproty. We wschodnich rejonach kraju, przy granicy z Estonią, Białorusią i Rosją widać większy wpływ kuchni tego ostatniego państwa. Spotyka się tu typowe dla kuchni rosyjskiej bliny pieczone z mąki lub ziemniaków. Kuchnia łotewska, oparta w głównej mierze na potrawach mięsnych, może smakować Polakowi – charakterystyczne dla niej są gęste sosy na śmietanie i maśle. Do każdego dania podaje się biały lub ciemny chleb, niekiedy z dodatkiem kminku. Koniecznie należy skosztować pysznych łotewskich wypieków – bułeczek z serem, marmoladą lub makiem, rozmaitych rogalików, lukrowanych pączków i ciastek. Dużą popularnością cieszą się dania z warzyw strączkowych, a szczególnie tzw. szary groch ze słoniną i cebulą, zapijany kefirem, kwaśnym mlekiem lub maślanką jak też skabputrą, tj. schłodzonym zsiadłym mlekiem z ziarnem jęczmienia. Dania mięsne przygotowywane są głównie z wieprzowiny, rzadziej z wołowiny, baraniny czy drobiu. Ulubionym mięsnym daniem jest smażona golonka wieprzowa oraz galareta wieprzowa. Popularne są również pieczone pierożki nadziewane słoniną lub bardzo tłustym boczkiem. Takie pierożki mogą tez być nadziewane twarogiem, nadzieniem ziemniaczano – marchwiowym lub kapustą. Popularne w kuchni łotewskiej są ryby morskie – najczęściej śledź bałtycki, dorsz, flądra, makrela oraz słodkowodne: karp, minogi, szczupak, okoń i leszcz. Ważne miejsce zajmują również mleko i produkty mleczne. Z warzyw poza ziemniakami i cebulą najpopularniejsza jest kapusta, szczególnie kiszona. Są trzy rodzaje kapusty kiszonej: kwaśna, słodka i pośrednia, a żaden prawdziwy posiłek łotewski nie może obejść się bez ziemniaków, kapusty i kminku. Obowiązkowo trzeba spróbować piwa. Na rynku króluje Aldaris, ale spotyka się także produkty mniejszych browarów, jak Piebalgas, Tervetes czy Uzavas. Wśród napojów orzeźwiających uznaniem cieszy się kwas chlebowy.

ROSJA
Różnorodność klimatów i kultur w Rosji zaowocowała niezwykłym zróżnicowaniem kuchni, na którą wpływ mieli również Arabowie i Europejczycy. Tradycyjnie każdy region ma własne potrawy, ale niektóre regionalne specjalności, np. gruziński szaszłyk, zyskały popularność w całej Rosji. Podstawowymi składnikami rosyjskiego jadłospisu są: ziemniaki, kapusta, buraki, cebula, kiszone ogórki, kasza, śmietana, twaróg i zielenina, np. koperek. Dania o wysokiej zawartości kalorii. Jednym z takich dań są pielmieni z rodziny wareników polewane śmietaną (pierogi). Główne potrawy to przede wszystkim bliny, zupa Solianka, danie mięsne Boeuf Strogonow czy uzbecki płow. Rosyjskie przysmaki, które można kupić na ulicy: Słojka - jest to krokiecik z nadzieniem (do wyboru): z malin, wiśni, kiwi, cytryny, jabłek, brzoskwiń, truskawek, sera, mięsa, kapusty, grzybów, kurczaka, wątróbki, jajek i szczypiorku, ryby Słojki są rzeczą bardzo smakowitą, godną polecenia. Można je kupić w małych sklepikach najczęściej w przejściach do metra, gdzie są wypiekane sprzedawane na gorąco. Czasem na sklepikach znajdują się napisy: Steff, Goriaczaja wypieczka albo Niam niam z podobizną Kubusia Puchatka. Goriaczije pirożki – smażone na oleju bułeczki na ciepło z ziemniakami, kapustą lub mięsem w środku. Najlepsze są te sprzedawane na ulicy bezpośrednio z dużych termosów. Morożenoje - rosyjskie lody. Są przysmakiem, którego Rosjanie nie odmawiają sobie nawet w zimie przy 20 -stopniowym mrozie. Z tego też powodu na ulicach, najczęściej przy przystankach, znajdują się budki oferujące wiele rodzajów lodów. Szczególnie smaczne są te o nazwach wołszebnyj fonarik, brykiet s dżemom, brykiet s iziumom (z rodzynkami), łakomka (trzy ostatnie sprzedawane są bez patyczków, dobrze więc mieć przy sobie chusteczki). Kwas chlebowy - to tradycyjny napój wschodnich Słowian. Najlepszy kwas sprzedawany jest z dużych żółtych beczek na kółkach z napisem Kwas. Skutecznie gasi pragnienie. Rosyjskie piwo - jego rodzajów jest bardzo wiele, butelka 0,5 l kosztuje od 0,5 do 1 USD. W kioskach można znaleźć około trzydziestu różnych gatunków, różniących się w smaku. Do najbardziej popularnych należy Bałtika (kilka rodzajów od najsłabszej - "1" do najmocniejszej - "13"), Oczakowo, Boczkariow, Staryj Mielnik, Klinskoje. Warto spróbować też gatunków Niewskoje Swietłoje i Sibirskaja Korona (klasiczeskaja). Napitki - czyli napoje w puszkach. Oprócz piwa dużą popularnością cieszą się gazowane napoje alkoholowe w puszkach. Mamy tutaj szeroki wybór smaków: dżin z tonikiem, wódka z cytryną (wodka s limonom), wódka z melonem (wodka s dyniej), wódka z żurawiną, kawa z rumem (kofe s ramom), kawa z koniakiem (kofe s koniakom) i wiele innych. Tieremok albo Bliny - to drewniane budki w kolorze ciemnoczerwonym. Oferują one typowe dla rosyjskiej kuchni naleśniki z możliwością wyboru nadzienia - od zwykłego naleśnika z samym masłem, poprzez dodatki w postaci miodu, konfitur, sera, mięsa aż do kawioru. Najtańszy naleśnik kosztuje 0,5 USD, najdroższy- 1,5 USD. Kroszka Kartoszka - tak nazywają się drewniane zielone budki. Oferują danie, którego podstawą jest ogromny ziemniak (wielkością od 10do 15 cm), zapiekany w folii aluminiowej z masłem w środku, w cenie około 1 USD. Do tego dodatkowo można wybrać sobie nadzienie, np. ser żółty, sałatkę z szynką, z tuńczykiem, z kurczakiem - możliwości jest wiele. Całość smakuje bardzo dobrze z piwem i zapełnia na jakiś czas żołądek. Przyjemność taka kosztuje ok. 2 USD.

Zakupy

ESTONIA
Sklepy są na ogół czynne w godz. 10.00-19.00, w soboty 10.00-17.00. Duże centra handlowe czynne są codziennie w godz. 10.00-20.00/21.00. W tanie wiktuały najlepiej zaopatrywać się na bazarach (turg) lub w supermarkecie (kaubamaja). Jednym z popularniejszych wyrobów kupowanych przez turystów są ręcznie robione na drutach wełniane swetry, biżuteria z bursztynu, czekoladki i cukierki domowej roboty.

LITWA
Sklepy czynne są od poniedziałku do piątku w godz. 08.00-17.00, jednak coraz więcej sklepów jest również otwarta w soboty i niedziele; centra handlowe czynne są przez cały tydzień w godz. 08.00-22.00. Cyfry rzymskie na drzwiach sklepów to dni tygodnia: I – poniedziałek, II – wtorek, III – środa itd. Napis I–V 9–20 oznacza zatem, że sklep jest czynny od poniedziałku do piątku w godzinach 9.00–20.00. Kupując prezenty i pamiątki najprościej wybrać coś z listy typowych produktów z Litwy: miód Suktinis, wódkę 999, likiery Krupnikas, Palanga, Dainava, bursztyn, srebro, gliniane dzwonki, drewniane rzeźby (zwłaszcza figurki i krzyże). Na ulicy Pilies Gatve, która biegnie przez Stare miasto w Wilnie, można kupić biżuterię z bursztynu, wyroby ze skóry, wełny, drewna, lnu.

ŁOTWA
Sklepy czynne są w godz. 07.00-18.00, centra handlowe w godz. 10.00-21.00. Na starym mieście w Rydze stoją liczne stragany, na których można kupić atrakcyjne wyroby rękodzieła artystycznego: robione na drutach wełniane swetry, skarpety, lniane obrusy, wyroby ze skóry, świece z wosku pszczelego, mydła domowej roboty (kilkadziesiąt zapachów), drewniane zabawki, biżuterię z bursztynu, naczynia z ceramiki, ciastka, miód, czekoladki.

ROSJA
Godziny pracy sklepów są różne, zwykle jednak są one otwarte od godz. 10.00 do godz. 19.00, a często później. Większość sklepów ma godzinną przerwą na obiad, spożywcze najczęściej między 13.00 i 14.00, a przemysłowe od. 14.00 do 15.00. Duże domy towarowe są otwarte również w niedziele między 11.00 a 18.00. Zaopatrzenie jest dość dobre, a ceny są niższe lub zbliżone do cen w Polsce. W Sankt Petersburgu pamiątki można kupić na każdym kroku. Wybór jest naprawdę duży, szczególnie na wielkich targowiskach, takich jak przy kanale Gribojedowa czy w Peterhofie. Nieco drożej pamiątki sprzedawane są w ekskluzywnych sklepach na Newskim Prospekcie, w Twierdzy Pietropawłowskiej, Ermitażu oraz w innych, ważniejszych obiektach miasta. Warto zwrócić uwagę, iż stoiska z pamiątkami nie są rozrzucone po całym mieście, dzięki czemu Petersburg nie sprawia wrażenia jednego wielkiego bazaru, ale są rozmieszczone skupiskowo. Często sprzedawcy podchodzą także sami do turystów czekających w kolejkach do obiektów, oferując kupno pamiątek. Pamiątki są najprzeróżniejsze. Godziny pracy sklepów są różne, zwykle jednak są one otwarte od godz. 10.00 do godz. 19.00, a często później. Większość sklepów ma godzinną przerwą na obiad, spożywcze najczęściej między 13.00 i 14.00, a przemysłowe od. 14.00 do 15.00. Duże domy towarowe są otwarte również w niedziele między 11.00 a 18.00. Zaopatrzenie jest dość dobre, a ceny są niższe lub zbliżone do cen w Polsce. W Sankt Petersburgu pamiątki można kupić na każdym kroku. Wybór jest naprawdę duży, szczególnie na wielkich targowiskach, takich jak przy kanale Gribojedowa czy w Peterhofie. Nieco drożej pamiątki sprzedawane są w ekskluzywnych sklepach na Newskim Prospekcie, w Twierdzy Pietropawłowskiej, Ermitażu oraz w innych, ważniejszych obiektach miasta. Warto zwrócić uwagę, iż stoiska z pamiątkami nie są rozrzucone po całym mieście, dzięki czemu Petersburg nie sprawia wrażenia jednego wielkiego bazaru, ale są rozmieszczone skupiskowo. Często sprzedawcy podchodzą także sami do turystów czekających w kolejkach do obiektów, oferując kupno pamiątek. Najbardziej popularne prezenty to biżuteria: od najdroższej starej ze złota i srebra z kamieniami szlachetnymi (diamenty, rubiny, szafiry, perły) po emaliowane kolczyki, bransoletki, pierścionki, broszki i bursztyn. Matrioszki – drewniane baby z drewna, ręcznie wykonane zabawki drewniane, wyszywane tkaniny, antyki.

Zdrowie

ESTONIA, LITWA, ŁOTWA
Nie ma zagrożenia sanitarno-epidemiologicznego, nie wymaga się specjalnych szczepień. Osoby ubezpieczone w polskim NFZ podróżujące po krajach nadbałtyckich mają prawo korzystać w nagłych przypadkach z publicznej opieki medycznej w ramach ubezpieczenia. Uwaga: Europejska Karta Ubezpieczenia Zdrowotnego (EKUZ) umożliwia obywatelom Unii korzystanie z opieki medycznej. Uprawnia ona tylko do korzystania z podstawowych usług medycznych, dlatego wyjeżdżającym za granicę zaleca się wykupienie dodatkowych ubezpieczeń prywatnych, które w razie konieczności pokryją koszty leczenia w szerszym zakresie, jak również koszty opieki medycznej w prywatnych szpitalach i klinikach oraz koszty ewentualnego transportu medycznego. Wskazane jest wykupienie indywidualnego pakietu ubezpieczeniowego, szczególnie od następstw nieszczęśliwych wypadków i kosztów leczenia (poza EKUZ).

ROSJA
Wskazane szczepienia: żółtaczka typu A i B oraz tężec. Turyści nie powinni pić wody z kranu. Aby uniknąć kłopotów żołądkowych, należy pić tylko wodę butelkowaną. Również zmiana jedzenia często powoduje rozstrój żołądka, zwłaszcza kupowane od ulicznych sprzedawców nie myte owoce i jarzyny oraz mięsne pierożki. Przed przyjazdem lepiej zaszczepić się na błonicę, która w Rosji jest popularną chorobą zakaźną. Większość hoteli ma swoich lekarzy, którzy udzielą pierwszej pomocy w razie choroby gościa. Są też firmy wyspecjalizowane w opiece medycznej nad cudzoziemcami - Europejskie Centrum Medyczne oraz Amerykańskie Centrum Medyczne. Są one w stanie pomóc we wszystkich najbardziej typowych schorzeniach, oferują wizyty u internisty, zabiegi stomatologiczne, prześwietlenia i USG oraz zapewniają choremu transport pod opieką do domu. Firmy te biorą bardzo wysokie opłaty, ale mają doświadczenie w załatwianiu formalności z zagranicznymi polisami ubezpieczeniowymi.

Zwyczaje

ESTONIA
Estonia jest krajem silnie zlaicyzowanym, wyznaniem tradycyjnym jest luteranizm. W kraju działają także różne odłamy religijne, jak adwentyści dnia siódmego, baptyści i metodyści. Co piąty mieszkaniec kraju (dotyczy to głównie Rosjan) przynależy do Kościoła Prawosławnego, który organizacyjnie od 1996 r. podlega patriarsze w Konstantynopolu. Do kategorii wyznań "wolnych" należy natomiast Estoński Apostolski Kościół Prawosławny, który podlega jurysdykcji patriarchatu w Moskwie. Katolicy są niewielką społecznością wyznaniową, która przeważa wśród Polaków mieszkających w Estonii. W Tallinie funkcjonuje licząca ok. 5 tys. wiernych katolicka parafia śś. Piotra i Pawła. Działa tu także kościół katolicki unitów ukraińskich. Niewielka parafia katolicka istnieje też w Tartu. Oficjalnym językiem jest estoński. Wśród języków zachodnich najbardziej rozpowszechniony jest fiński, angielski, niemiecki i szwedzki. W Estonii, w odróżnieniu od pozostałych państw bałtyckich, można spodziewać się pewnych kłopotów z porozumiewaniem się po rosyjsku.

LITWA
Dominującą religią na Litwie jest katolicyzm (ok. 80%). Kolejna co do wielkości grupa obejmuje staroobrzędowców i wyznawców prawosławia. Wśród protestantów przeważają luteranie i kalwini. Ponadto na Litwie żyją wyznawcy judaizmu i wywodzącej się z judaizmu religii karaimskiej oraz muzułmanie. Większość Litwinów mówi po rosyjsku i angielsku, wielu mieszkańców Wilna mówi po polsku. Należy jednak pamiętać, że zwłaszcza w stolicy mieszka wielu Litwinów, którzy mogą poczuć się urażeni, gdy zacznie się do nich mówić po polsku. Zachowanie takie może być odebrane jako sugestia, że każdy Litwin musi znać polski. Jeśli chcemy się zwrócić do kogoś w naszym ojczystym języku, lepiej zawsze zapytać, czy dana osoba go zna. Wtedy na pewno nie spotkamy się z niechętną reakcją. W każdym razie z pewnością warto przed wyjazdem poznać trochę zwrotów litewskich, pomocne mogą okazać się najzwyklejsze rozmówki. Litwini są niebywale dumni ze swej mowy. Cudzoziemiec mówiący lub choćby usiłujący mówić po litewsku może liczyć na wyjątkowo ciepłe przyjęcie.

ŁOTWA
Łotwa jest krajem wielonarodościowym i wielowyznaniowym. Religia: luteranie, katolicy, prawosławni. W większych miastach można spotkać świątynie wszystkich głównych wyznań chrześcijańskich.Różnice obyczajowe między Polską a Łotwą są niewielkie. Łotysze starali się kultywować lokalne tradycje i obyczaje, aby zachować odrębność własnej kultury. Duże znaczenie w tym procesie miały tzw. Święta Pieśni,podczas których śpiewano tzw. dainy. Oficjalny język – łotewski. Inne używane języki: angielski, rosyjski.

ROSJA
Rosjanie są dumni ze swojego kraju. Oczekują, że przyjezdni także docenią osiągnięcia i znaczenie Rosji dla świata. Ludzie dość często okazują publicznie swoje emocje. Nie są ostrożni w wypowiedziach nawet na bardzo drażliwe tematy, nie potrafią być politycznie poprawni. Nie są skorzy do rozmawiania z nieznajomymi na ulicy. Najlepiej zacząć rozmowę lub prośbę o pomoc od podania nazwy kraju, z którego się przyjechało; przechodnie okazują wtedy zainteresowanie cudzoziemcami i są skorzy do pomocy. Zdarza się, że tubylcy są przekonani, że zagraniczni turyści są bardzo bogaci i oferując im towar lub usługę można przy okazji sporo zarobić. W środkach komunikacji jest przyjęte ustępowanie miejsca kobiecie lub osobie w starszym wieku. Rosjanie używają imienia i nazwiska uzupełnionych o imię ojca; potocznie zwracają się do siebie tylko pierwszym imieniem i „otczestwem”, pomijając właściwe nazwisko. Panuje powszechna opinia, że Rosjanie lubią alkohol, lecz oni sami uważają, że nie są alkoholikami. Większość Rosjan zna kilka słów po angielsku, lecz są zbyt nieśmiali, by rozmawiać z cudzoziemcem. W sklepach jest do nabycia wiele zagranicznych towarów. Palenie jest sportem narodowym, stąd mało jest miejsc bez dymu papierosowego.