Granica

MALEZJA
Przy pobytach do 90 dni (w prowincji Sarawak – do 30 dni) nie ma obowiązku posiadania wizy. Wymagany okres ważności paszportu przy wjeździe wynosi 6 miesięcy. Od turystów z Europy władze imigracyjne nie żądają okazania środków finansowych na pobyt. Wymóg taki jednak formalnie istnieje. Restrykcje celne nie odbiegają od powszechnie przyjętych standardów. Istnieją ograniczenia przy wywozie i przywozie miejscowej waluty: ringgit (MYR). Podróżny ma prawo przywieźć i wywieźć bez specjalnego zezwolenia do 1000 MYR oraz równowartość w innych walutach do 10 tys. MYR. Można wwieźć dowolną ilość obcych środków płatniczych, w tym w czekach podróżnych, jeśli jednak kwota przewyższa równowartość 2500 USD, należy wypełnić deklarację dewizową. Można przywieźć bez cła 1 litr alkoholu (piwa, wina lub wódki), bez względu na jego moc.
Przepisy wjazdowe i celne opracowano na podstawie informacji z MSZ.

BRUNEI
Obywatele RP nie muszą mieć wizy przy pobycie do 30 dni. Nie ma obowiązku okazywania biletu powrotnego przy wjeździe, może jednak tego zażądać przewoźnik. Wymagany okres ważności paszportu przy wjeździe wynosi 6 miesięcy. Od tury¬stów z Europy władze imigracyjne zwykle nie żądają okazania środków finansowych, chociaż formalnie istnieje wymóg po¬siadania 500 BND (400 USD) przy pobycie do 3 dni. Opłata lotniskowa wynosi 12 BND, przy czym przy wylocie do Kuching i Kota Kibnabalu opłata ta wynosi 5 BND. Nie ma limitów dotyczących wwozu i wy¬wozu pieniędzy. Nie wolno wwozić artykułów spo¬żywczych non-halal, czyli niezgodnych z rytualnymi przepi¬sami religijnymi islamu. Dopuszczalne jest wwiezienie przez osobę powyżej 17 roku życia 2 butelek alkoholu i 12 puszek piwa. Przemyt narkotyków karany jest śmiercią. Inne restrykcje celne nie odbiegają od powszechnie przyjętych standardów. Nie ma podatku VAT.

SINGAPUR
Obywatele polscy mogą wjeżdżać do Singapuru i przebywać w nim do 30 dni bez wizy. Wymagana ważność paszportu przy wjeździe wynosi minimum 6 miesięcy. Nie ma obowiązku posiadania określonej kwoty pieniędzy na każdy dzień pobytu. Nie ma ograniczeń co do wwozu i wywozu pieniędzy. Całkowitym zakazem wwozu objęte są: alkohole i papierosy oznaczone „Singapore duty not paid", papierosy oznaczone symbolem „E" na opakowaniach, guma do żucia (z wyjątkiem gumy do żucia do celów leczniczych), tytoń do żucia, zapalniczki lub zabawki w kształcie pistoletów, kontrolowane leki i środki psychotropowe, zagrożone gatunki zwierząt i produkty z nich. Przy wwozie z opłat celnych i podatku od towarów i usług (GST) zwolnione są przedmioty nowe, prezenty, towary żywnościowe o łącznej wartości nieprzekraczającej 300 SGD (ok. 200 USD), a w przypadku osób poniżej 18. roku życia - o wartości nieprzekraczającej 100 SGD. Osoba pełnoletnia może wwieźć do Singapuru bez cła 1 l alkoholu wysokoprocentowego, 1 l wina, 1 l piwa. Zwolnieniu z opłat celnych i podatku GST nie podlegają papierosy. Zwolnienia powyższe dotyczące wwozu alkoholu nie obejmują podróżnych wjeżdżających do Singapuru z Malezji. Niezgłoszenie do odprawy celnej towarów objętych cłem i podatkiem GST podlega karze pieniężnej w wysokości do 5000 SGD. Przy wyjeździe z Singapuru istnieje możliwość zwrotu podatku GST za towary zakupione na terenie tego kraju. Podatek GST (odpowiednik podatku VAT) wynosi 5%. Zwrot podatku przysługuje za towary zakupione na łączną wartość ponad 300 SGD w specjalnie oznakowanych sklepach. Przy zakupach towarów w tych sklepach należy przedstawić paszport i wypełnić specjalne formularze.

Kuchnia

MALEZJA
Paradoksalnie w Malezji najczęściej widuje się restauracje z chińskim i indyjskim jedzeniem, chociaż niektóre potrawy, jak np. satay, oferują wszędzie, cienki kebab z mięsem drobiu, baraniną lub wołowiną przyprawiony ostrym sosem z orzeszków ziemnych. Nasi goreng – (czyli przysmażany ryż) podaje się z dodatkiem zarówno mięsa, jak i jarzyn. Rendang to mięso przyprawione curry w marynacie z kokosa. Indonezyjska kuchnia jest bardzo podobna do malajskiej. Jej przykładem jest popularna zupa z makaronem zaprawiona mleczkiem kokosowym – laksa lemak. Najbardziej popularna potrawa nazywa się – roti prata. Jej podstawą jest placek z ciasta, do którego można serwować różnorodne dodatki, np. duszone i przysmażone warzywa przyprawione curry. Rybę (ikan) przyrządza się na różne sposoby, na przykład ikan panggang (pieczoną w liściach banana), ikan assam (pieczoną z dodatkiem tamaryszku i podawaną w sosie curry) lub ikan bilis (sardele dodawane do innych potraw). Często jada się potrawy z kurczaka (ayam), na przykład ayam gorng (smażony kurczak) lub ayam kapitan (kurczak z chili z dodatkiem trawy cytrynowej). Na deser można dostać pisang goreng – smażony banan albo - ali batu campur (ABC), schłodzoną mieszaninę lodów z fasolą, słodką kukurydzą i cukrem palmowym. Poza bardziej znanymi owocami, warto spróbować: flaszowiec - tzw. jabłko cukrowe, żółto-zielony owoc o słodkim, delikatnym smaku cytryny, durian - duży, owalny, kolczasty owoc o wybornym smaku, lecz bardzo nieprzyjemnym zapachu, nangka - owoc drzewa bochenkowego, podobny do owocu drzewa chlebowego, ma żółty, ciągnący się, słodki miąższ, guawa - owoc o kształcie gruszki i wielkości kurzego jaja. Bardzo bogaty w witaminę C jest owoc mango, papaja - jedzona jest zazwyczaj na surowo na śniadanie, podawana często z plasterkiem cytryny, rambutan - pod czerwoną lub żółtą skórką pokrytą kolcami znajduje się słodki, biały miąższ. Sprzedawany na ulicy biały napój to mleczko sojowe. Herbatę
podaje się ze skondensowanym mlekiem. Pije się zimne piwo Anchor i Tiger, popularny jest także Guiness. Alkohole importowane są drogie.

BRUNEI
Potrawy uległy silnym wpływom kuchni malajskiej, indonezyjskiej i z Singapuru, a także indyjskiej, chińskiej, tajskiej i japońskiej. Powszechnie w tym regionie są dania rybne z ryżem, wołowina również występuje, lecz rzadziej ze względu na cenę. Z powodu panującego islamu jedzenie musi być halal, a wieprzowina jest zabroniona. Alkohol jest zakazany. Na prowincji mieszkańcy polują na dzikie ptaki i na kilka gatunków jeleni (sambary i mundżaki). Potrawy są ostro przyprawione i jedzone z ryżem albo z makaronem. Najbardziej znane potrawy z wołowiny to: rendang, nasi lemak i puteri nanas. Oryginalnym daniem jest ambuyat, czyli kula z mąki sago owinięta wokół bambusowego widelca i zanurzona w kwaśnym sosie owocowym. Powszechnym napojem jest mleczko kokosowe, sok owocowe, herbata i kawa. Większość ludzi je palcami, tylko prawą ręka.

SINGAPUR
W całym mieście znajdują się setki większych i mniejszych restauracji oferujących po bardzo przystępnych cenach potrawy chińskie, indyjskie, arabskie, japońskie, europejskie. Wiele z nich jest otwartych 24 godziny na dobę. Sporo potraw to zestawy bezmięsne, tak popularne w całej Azji Południowo-Wschodniej. Egzotykę kuchni singapurskiej podkreśla stosowanie wielu kolorowych, pachnących składników, o które łatwo w ciepłym, tropikalnym klimacie. Do warzyw podawanych z ryżem często dodaje się typowo wschodniego sosu rybnego, papryczek chili, czosnku i imbiru. Z kuchni chińskiej zaczerpnięto tu sposób gotowania w wokach, stosowanie egzotycznych dla nas przypraw i składników, jak limetta i dziki kardamon. W kuchni hinduskiej dominują łagodne śmietanowe sosy. Wiele popularnych potraw jest zapiekanych w glinianym piekarniku tandoor, między innymi kurczęta. Hinduskie chlebki - paratha i chiapati, podaje się często zamiast ryżu; najpopularniejszym daniem jest naan (chleb pieczony z czosnkiem i ziołami). Klasyczne potrawy kuchni japońskiej, takie jak sushi, tempura, teppanyaki oferowane są w przystępnych cenach. Wśród specjalności kuchni indonezyjskiej jest nasi padang (ryż z dodatkiem mięsa, drobiu i owoców morza) oraz beef rendang (ostra potrawa w sosie kokosowym). Z oryginalniejszych potraw można wymienić jeszcze: satay – grillowane kawałki wołowiny, drobiu lub baraniny w gorącym sosie z orzeszków ziemnych, podawany z ciasteczkami ryżowymi; owoce morza: homary, krewetki, kraby, ryba w przyprawie curry zalana mleczkiem kokosowym, gado gado – sałatka warzywna. W klimacie tropikalnym najlepszym sposobem szybkiego ugaszenia pragnienia jest wypicie gorącego napoju, na przykład herbaty.

Zakupy

MALEZJA
Artystyczne wyroby rzemiosła malezyjskiego są znane na świecie. Do najbardziej popularnych należą tkaniny z różnego rodzaju jedwabiu i batik, czyli ręcznie malowane płótno. Z tych materiałów szyje się wiele rodzajów ubrań, tak o tradycyjnym fasonie, jak i nadającym się do noszenia na co dzień. Wiele spośród materiałów jest tkanych w wielobarwne wzory. Songket – to najdroższa i najbardziej okazała odmiana: brokat przetykany złotą nitką. Przedmioty z drewna to figurki i maski najczęściej służące do celów kultu religijnego czy obrzędów, np. zaklinających choroby. Na ulicznych stoiskach można kupić kolorowe tradycyjne latawce, zwane wau, przedmioty z bambusa, rattanu i trzciny. Do najcenniejszych należą misternie zdobione naczynia z cyny, wytwarzane w największej w kraju wytwórni Royal Selangor Pewter, srebrna biżuteria, ceramika. Wyroby rzemieślników z wyspy Borneo docierają do większych sklepów i bazarów na Półwyspie Malezyjskim: należą do nich pięknie rzeźbione kuferki, szkatułki, meble, figurki ludzi chroniące od nieszczęścia, maski. Dzięki wieloetnicznej ludności kraju wśród pamiątek są także wyroby chińskie i indyjskie, np. oryginalne tradycyjne instrumenty używane przez Hindusów. W Malezji można też kupić po konkurencyjnej cenie wyprodukowany w Azji sprzęt elektroniczny, zegarki, europejskie perfumy i kosmetykę. W większości sklepów przyjmowane są karty płatnicze. Kupując na straganach ulicznych lub na targu, można się targować.

BRUNEI
Okazji do zakupów jest wiele; lokalne bazary, małe sklepiki, kompleksy handlowe. Dla turystów otwarte są liczne centra rękodzieła artystycznego. Wykonane przy zastosowaniu starych metod przedmioty i biżuteria ze srebra oraz złota (zwana Jong Sarat), unikalne tekstylia (Kain Tenunan) są do nabycia w Kotabaru i na lotnisku międzynarodowym. Do unikalnych przedmiotów należą: naczynia i gadżety ceramiczne, brokatowe obrusy i serwetki, egzotyczne w stylu meble, indyjskie ozdoby, eleganckie tajskie stroje.

SINGAPUR
Singapur to raj dla kupujących. Dla większości turystów (ok. 90% z nich przybywa z sąsiednich państw) to główny powód podróży do tego miasta-kraju. Wielkie centra handlowe, w większości chińskie, sprzedające elektronikę, markową odzież czy buty po tańszych cenach niż w Europie, mieszczą się w śródmieściu miasta. Wszędzie tam można się targować. Poza tym są ulice zapełnione setkami straganów z towarami po cenach na każdą kieszeń. Słynna ulica modnych magazynów nazywa się Orchard Road. Znajdują się tam także sklepy wolnocłowe z kamerami, aparatami fotograficznymi. Dzielnice mniejszości: arabska, indyjska i chińska (magazyny z elektroniką, uwaga na podróbki) mają do zaoferowania nie tylko regionalne pamiątki, ale także wiele restauracyjek z etnicznym jedzeniem. Sklepy oferują także szeroki wybór antyków i oryginalnych wyrobów z całego regionu Azji i Pacyfiku. Można w nich znaleźć zarówno chińską porcelanę, wyroby ze srebra i jadeitu, jak również tajskie wizerunki Buddy, birmańskie wyroby z laki, indonezyjskie maski i rzeźby z drewna oraz sztukę plemienną południowego Pacyfiku, ręcznie rzeźbione srebrne ozdoby i dekorowane paciorkami ranne pantofle. Autentyczne antyki powinny mieć ponad 80 lat; przy ich zakupie należy domagać się zaświadczenia i rachunku. Swoje sklepy mają tu także międzynarodowi kreatorzy mody. Biżuteria charakteryzuje się wschodnimi w stylu zdobieniami. Sklepy z biżuterią oferują olbrzymią różnorodność tradycyjnych i współczesnych wzorów. Jeżeli robi się zakupy warto pamiętać, że 3% ceny to podatek od towarów i usług. Zachowując rachunek można przy wyjeździe otrzymać jego zwrot, jeżeli nasze zakupy przekroczyły sumę 300 SGD.

Zdrowie

MALEZJA
Od turystów z Europy nie są wymagane szczepienia. W razie wystąpienia lokalnych ognisk chorób, o potencjalnych zagrożeniach informują środki masowego przekazu. Należy przestrzegać zaostrzonych zasad higieny, niezbędnych w krajach tropikalnych. Woda z sieci wodociągowej jest niezdatna do picia. W sprzedaży ogólnie dostępna jest butelkowana woda filtrowana lub mineralna. Zmiana rodzaju jedzenia, ostre przyprawy mogą spowodować przejściowe dolegliwości żołądkowe, na co trzeba być przygotowanym (leki przeciwbiegunkowe). Należy unikać miejsc ze stojącą wodą, wokół których pojawiają się komary, przyczyna malarii i gorączki dengue. Wieczorami, kiedy komary wykazują największą aktywność, należy także osłaniać ręce i nogi, najlepiej ubraniem o jasnych barwach. Informacje o szczepieniach przeciw chorobom tropikalnym udzielają Wojewódzkie Stacje Sanitarno-Epidemiologiczne. Objawy malarii są podobne do grypy: gorączka, dreszcze bóle głowy, czasem utrata przytomności. Okres rozwoju choroby - do kilku tygodni po ukąszeniu przez komara. Niektóre leki antymalaryczne (jak Larami) można kupić w aptekach, ale po przedstawieniu recepty oraz zlecenia importu. Czas oczekiwania - od 2 do kilku tygodni. Konieczne jest zabranie z Polski wszelkich środków chroniących przed komarami. Upały i alkohol mogą spowodować groźne powikłania dla zdrowia, szczególnie u ludzi chorych na serce i cukrzycę. Opieka medyczna jest ogólnie dostępna. Lecznictwo państwowe jest stosunkowo tanie, poziom usług jest niski. Usługi lekarzy prywatnych są płatne, łatwo dostępne, na bardzo dobrym poziomie. Ceny są zróżnicowane, od 10 USD za zwykłą wizytę do 30 USD za poradę specjalisty. Cena doby w szpitalu 20-50USD.

BRUNEI
Od turystów z Europy szczepienia nie są wymagane. Nie ma szczególnych zagrożeń sanitarno-epidemiologicznych. Usługi lekarzy prywatnych są płatne, łatwo dostępne i na bardzo dobrym poziomie.

SINGAPUR
Przy wjeździe do Singapuru nie są wymagane żadne świadectwa szczepień. Woda z kranu nadaje się do picia, chociaż najbezpieczniejszym rozwiązaniem jest korzystanie z wody butelkowanej. Zmiana rodzaju jedzenia, ostre przyprawy mogą spowodować przejściowe dolegliwości żołądkowe, na co trzeba być przygotowanym (leki przeciwbiegunkowe). W związku ze znaczącym natężeniem przypadków zakażeń wirusem dengue fever, wywołanej ukąszeniem komarów krążących wokół zbiorników stojącej wody, zaleca się zwracanie szczególnej uwagi na obecność komarów podczas pobytu na terytorium Singapuru oraz zakrywanie odkrytych części ciała wieczorami. Istnieje bardzo dobrze rozwinięta służba zdrowia. Wyposażenie szpitali jest na wysokim poziomie. Koszt wizyty lekarskiej wynosi od 80 SGD (64 USD), koszt doby w szpitalu - od 200 (160 USD) do 2000 SGD (1600 USD), w zależności od standardu szpitala i pokoju.

Zwyczaje

MALEZJA
W kontaktach z lokalnymi mieszkańcami i urzędnikami (policja, celnicy) należy w każdej sytuacji zachować spokój, nie podnosić głosu, nie krzyczeć. Mówić powoli i wyraźnie. Nigdy nie okazywać gniewu, powstrzymywać emocje. Mieszkańcy Azji unikają za wszelką cenę konfliktów. Należy przestrzegać norm prawnych i zwyczajowych wynikających z zasad islamu. Nieprzyjęte są wszelkie zachowania, gdy kobieta i mężczyzna okazują sobie publiczne czułość. Wchodząc do świątyń i prywatnego domu zdejmuje się obuwie. Nie wolno głaskać obcej osoby, włączając dzieci, po głowie; miejscowi wierzą, że tam znajduje się ludzka dusza. Lewa ręka jest nieczysta; podawanie przedmiotu lub pieniędzy innej osobie, pozdrawianie, jedzenie zawsze należy robić prawą ręką. Pokazywanie rzeczy, zwierząt, a szczególnie ludzi palcem, prawą czy lewą ręką, jest uważane za obraźliwe Malezyjczycy nie akceptują dotykania osób, zwłaszcza płci przeciwnej. Przyjacielskie gesty, takie jak klepanie dłonią po ramieniu lub spaceru pod rękę, są uważane za niestosowne. Stopy także uważane są za nieczyste; siedząc np. na podłodze (w świątyni), nie należy wysuwać ich do przodu. Jedząc pałeczkami nie należy wbijać ich np. w grudkę ryżu na sztorc. Przy jedzeniu dozwolone jest siorbanie lub branie pożywienia w palce. Zamierzając robić zdjęcia w świątyniach, trzeba pytać pilnujących o pozwolenie (zazwyczaj jest to zabronione). Do przybytków religijnych nie wchodzi się w szortach i w skąpym odzieniu.

BRUNEI
Większość mieszkańców to muzułmanie. Alkohol jest zakazany, chociaż spożywanie wieprzowiny jest dozwolone dla nie-muzułmanów. Kontakty między kobietami i mężczyznami też są determinowane przez religię. Kobieta nie powinna podawać ręki mężczyźnie, może tylko skinąć głową. Pięć razy w ciągu dnia wyznawcy religii udają się na modlitwę; stąd można się spotkać z krótkimi przerwami w funkcjonowaniu sklepów. W piątek, dniu wolnym, wszystko jest pozamykane. Wiele firm i urzędów jest nieczynne także w sobotnie popołudnia i w niedziele. Mieszkańcy są dumni ze swego władcy i okazują mu wielki szacunek. Sułtan zainicjował czytanie fragmentów Koranu codziennie, przed rozpoczęciem pracy. Rodzina to instytucja w tym społeczeństwie; tworzy ją szeroki krąg krewnych, a również przyjaciół. W rezultacie panuje silnie hierarchiczna kultura. Wielką rolę odgrywa pojęcie zachowania twarzy, wstydu i honoru. W konsekwencji ludzie są bardzo uprzejmi. Komunikacja przebiega nie bezpośrednio. W ten sposób rozmówcy chcą zaoszczędzić drugiemu utraty twarzy. Nie okazują w miejscu publicznym emocji: gniewu, irytacji, niecierpliwości.

SINGAPUR
Większość zachowań traktowanych jako legalne w innych krajach azjatyckich, w Singapurze jest karanych grzywną. Bardzo rygorystycznie przestrzega się utrzymywania czystości w środkach komunikacji miejskiej oraz na terenie całego kraju. W wielu miejscach znajdują się piktogramy zakazujące niektórych zachowań. Niestosowanie się do tych zaleceń pociąga za sobą wysokie kary finansowe, np. za wyrzucenie niedopałka papierosa lub zaśmiecanie w inny sposób ulic i chodników grozi grzywna w wysokości 500 SGD (ponad 300 USD); za jedzenie i picie w środkach komunikacji miejskiej - grzywna w wysokości 1000 SGD; za palenie papierosów w miejscach zakazanych, np. w pomieszczeniach klimatyzowanych (jak: restauracje i centra handlowe), windach, biurach, komunikacji miejskiej, kinach, teatrach - grzywna w wysokości 500 SGD. Także plucie na ulicę, (a nawet niespuszczenie po sobie wody w toalecie) - jest karane mandatem. Karze się nawet żującego gumę, bo jest podejrzany, że wyrzuci ją gdzieś na ulicy. Trzeba uważać, by przechodzić jezdnię tylko w miejscu oznakowanym i przy zielonym świetle.